SERHAN ÜNAL

2002 seçimlerinin yarattığı fırsat penceresi sayesinde ilerleyip bugünkü olgunluğuna erişebilen elektrik sektörü serbestleşmesi, derin bir tıkanıklık yaşadığı bugünlerde, yeni bir fırsat penceresi ihtiyacı içinde. 31 Mart 2019 mahalli idareler seçimlerinden sonra, seçimsiz geçmesi umulan birkaç yıllık süre, ihtiyaç duyulan bu fırsat penceresini sağlayabilir ve reformların önünü açabilir.

Enerji sektörü, dünyanın son yıllarda en hızlı dönüşen ve en çok yatırım alan ve daha fazla alma ihtiyacı da sürekli artan sektörleri arasında. Öyle ki, Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) bir çalışmasına göre, enerji sektörüne, 2035 yılına kadar küresel çapta 48 trilyon Amerikan doları yatırım yapılması gerekmekte [1] . Hem teknolojik değişimin, hem iklimsel kısıtların ve hem de sosyo-ekonomik ihtiyaçların dayattığı değişim gerekliliği, bu yatırım ihtiyacını tetikleyen temel unsur. Dünya Ekonomik Forumu'nun ( World Economic Forum ) hazırladığı ve 22 Mart'ta yayınlanan "Küresel Enerji Mimarisi Performans Endeksi Raporu" ( Global Energy Architecture Performance Index Report ) bu gereklilikleri, 18 kıstas üzerinden 127 ülke bazında değerlendiren bir çalışma. Türkiye için de ilginç sonuçların olduğu çalışma, Jamaika, İsveç ve Uruguay enerji sektörlerinin ortak özelliklerini tespit etmesi bakımından da dikkat çekici.

Avrupa Birliği (AB) tarafından hazırlanan 2016 Türkiye İlerleme Raporu, genel itibariyle, Türkiye'nin AB'den ve AB değerlerinden uzaklaştığını iddia etmekte. Bu yönüyle de, Türkiye'nin Avrupalılaşma yolculuğunun adeta 'AB'siz Avrupalılaşma' şekline evirildiğinin açık bir beyanı görünümünde. Raporun başlangıç kısmında, AB'nin ve üye ülkelerinin kınamakta ve Türkiye'ye destek olmakta geç kaldıkları hain darbe girişiminin 'derhal' kınandığı ve Türkiye'ye destek verildiği gibi gerçek dışı bir ifade yer almakta. Buna karşılık, enerji konusunun ise, ikili ilişkilerdeki en önemli işbirliği alanlarından biri olmayı sürdürdüğü tüm açıklığıyla kabul edilmekte. Ancak, Türkiye'de özellikle doğalgaz piyasasının hızla geliştirilmesinin ve enerji verimliliğinde ilerleme sağlanmasının gerekliliği vurgulanmakta.

Avrupa Birliği (AB) tarafından hazırlanan 2015 Türkiye İlerleme Raporu, enerji faslı açısından bir ‘gerileme’ değilse bile en azından ‘duraklama raporu’ olarak yazılmış görünüyor. Raporun, Türkiye enerji sektörüne ilişkin genel gözlemi, sektörde yakın geçmişte gerçekleştirilen atılımların durma noktasına geldiği şeklinde. Bunun en belirgin göstergesi, 2012 yılında “moderately advanced” (orta üstü gelişkin) olarak tanımlanan Türkiye’nin AB’ye enerji uyumunun, son raporda “moderately prepared” (vasat) olarak tanımlanmış olması. Tarafsız bir gözle bakıldığında ise, yapılan ağır eleştirilerin bir kısmının, Türkiye’nin yoğun bir seçim ve istikrarsızlık döneminden geçmesiyle ilgili olduğu görülebilir.

Küresel enerji dinamikleri ve enerji sektöründe iş yapma biçimleri değişirken, Türkiye’nin enerji diplomasisi bu değişime uyum gösterebilecek mi? Türkiye’de devlet, enerji diplomasisi ile Türk enerji sektörünü destekleyebilecek mi? Yarının Türk enerji sektörü, uluslararası alanda devlete nasıl ihtiyaç duyacak? Küresel enerji mimarisi hızla değişirken, bu soruların Türkiye’de de gündeme gelmeye başlamasında fayda var.

Avrupa Birliği (AB) tarafından hazırlanan “Türkiye İlerleme Raporu 2014”, bir taraftan Türkiye’nin enerji alanındaki atılımını teyit ederken, bir taraftan da hala devam eden, nispeten küçük bazı sorunları işaret etmekte. AB her yıl, aday ülkelerin çeşitli alanlardaki AB ile uyum seviyelerini değerlendirdiği bir rapor yayınlamakta. Dış politika, ulaşım, ekonomi, adalet, eğitim ve çevre gibi birçok konunun değerlendirildiği raporların bir kısmı da enerji konusuna ayrılmakta. Bu yazıda ise, 2014 yılında Türkiye için yayınlanan ilerleme raporunun enerji konusundaki içeriği değerlendirilecek.